آشنایی با سازهای موسیقی ردیف

تار سازیست از خانواده بربط باستانی ایران، با كاسه ای بزرگ و دو قسمتی كه بر سطح آن پوست نازكی كشیده شده است. تار در اصل دارای 5 سیم است كه چهار تای آن دو به دو با هم كوك می شوند. البته پس از درویش خان كه سیم ششمی به تقلید از سه تار بر آن افزود، تارهای شش سیم نیز متداول گردید. از این رو امروز شاهد هر دو گونه تار هستیم كه هر كدام سنت نوازندگی خاص خود را دارند. تار را با مضرابی فلزی كه مقداری موم بخشی از آن را پوشانده است می نوازند. صدای تار درخشان، قوی و پر طنین است. [ گوش كنید نوار ضمیمه نمونه شماره 14 دستگاه راست پنجگاه، تار علی اكبر شهنازی]

«یكی از قدیمی ترین و كامل ترین سازهای ایرانی كه به شكل ذوزنقتین ساخته و سیم های بسیار بر روی آن كشیده و آن را بوسیله دو مضراب چوبی می نوازند.» «سنتور سازی قدیمی و شرقی است كه قدمت آن را تا 3000 سال تخمین می زنند.» سنتور دارای 18 وتر می باشد. هر وتر دارای چهار سیم است كه همصدا كوك می شوند. از این رو تعداد سیمهای سنتور 72 است. سنتور را با دو مضراب چوبی می نوازند. برخورد چوب ها با سیم های ساز صدایی خوش طنین، درخشان و بلورین را به گوش می رساند كه زیبایی خیره كننده ای دارد. سنتور از نظر ویژگی ها و امكانات اجرای آهنگ های مختلف موسیقی ایران از توانایی و غنای بالایی برخوردار است. صدای سنتور آسمان پر ستاره ایران را برای گوش به یاد می آورد. [ گوش كنید نوار ضمیمه نمونه شماره 15 دستگاه شور، سنتور حبیب سماعی]
 

كمانچه یكی از قدیمی ترین سازهای موسیقی ایران است. كمانچه سازیست كششی، با كاسه ای گرد كه بر روی آن پوست نازكی كشیده شده است. ساز را با كشیدن كمانی از موی اسب بر روی سیم ها به صدا در می آورند. كمانچه موسیقی ردیف در اصل دارای سه سیم است. امروزه به تقلید از ویولن سیم چهارمی نیز بر آن اضافه گردیده است. كمانچه در موسیقی ردیف دستگاهی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. [ گوش كنید نوار ضمیمه، نمونه شماره 16 آواز بیات زند، كمانچه حسین خان اسماعیل زاده]

نی ساده ترین و كهن ترین ساز موسیقی ردیف دستگاهی است كه در عین حال در تمام جهان انواع مختلف آن قابل مشاهده می باشد. سادگی ظاهری نی، با تكامل و پیشرفت شیوه اجرایی امروز آن كه شیوه نایب اسداله اصفهانی است، نواختن این ساز را (هم چون همه هنرهای سنتی این سرزمین) سهل و ممتنع گردانیده است. [ گوش كنید نوار ضمیمه، نمونه شماره 17 آواز ابوعطا، نی مهدی نوایی]

«تنبك» كه به آن معمولا «ضرب» نیز می گویند، سازیست كوبه ای به شكل جام كه بر سطح آن پوست می كشند. تنبك را با انگشتان دو دست می نوازند و نقش آن در همراهی سازهای موسیقی ردیفی در گوشه های ضربی این موسیقی است. نوازنده تنبك با نمایش و ارائه وزن آهنگ مورد نظر و تكرار یا تغییر آن زیبایی موسیقی را صد چندان می كند. امروزه در شیوه های نوین تنبك نوازی از اجرای تنهای تنبك نیز بهره فراوانی گرفته می شود. [ گوش كنید نوار ضمیمه، نمونه شماره 18 آواز بیات اصفهان، نی: نایب اسداله، آواز حسن خان تعزیه خوان، ضرب: ملندق]